ZOOPHONIA

zoeken naar de klank
een beluistering, een afbeelding

1995

Michael Fahres

met de delen
1. Photos (3106)
2. Phönix (3353)

opgedragen aan Hercule Florence
in opdracht van het Fonds voor Scheppende Toonkunst

Concept Green Room: T.M.Welling
Midi- en Sample-Techniek: Arno Peeters
Techniek: James Rubery

Met dank aan: Instituto Goethe Sao Paulo en Brasilia, Christina Bittencourt,  Kodiak Bachine, André da Silva Gomes, José Joaquim Emérico  Lobo de Mesquita, Brasilessentia Grupo Vocal, Elisa Freixo, Andy Costa en de  Conjunto de Jose Lopéz. Speciale dank aan Johan Dalgas Frisch, Jacques  Vielliard en Kees Hazevoet, die mij verschillende vogelopnamen ter beschikking  hebben gesteld.
 

1. Voorgeschiedenis en eerste projektplanning

De expeditie van 1822
Tussen 1822 en 1829 vond in Brazilië de daar beroemde Langsdorff-  expeditie plaats. Tsaar Alexander de 1ste gaf de Duitse Baron Georg Heinrich  von Langsdorff de opdracht om, samen met wetenschappers en kunstenaars uit Rusland,  Frankrijk en Duitsland, het achterland van Brazilië tot aan de Amazone  te onderzoeken. Een van de vele begeleiders van de Baron was de in 1804 in Nice  geboren Franse schilder Hercule Florence. Hij legde het landschap, de indianen,  de flora en fauna vast in een reeks tekeningen en aquarellen.

Naast deze werkzaamheden beschreef Florence ook de klanken in zijn omgeving,  waaronder de verschillende dieren (soundscape). In 1829 publiceerde hij zijn  Zoophonia waarin hij d.m.v. beschrijvingen en een zelfontworpen  muziektaal zijn akoestische ervaringen noteerde. De geluidsontdekker Florence  was een van de eerste die de verbinding legde tussen sound en muziek.  Daarmee overbrugde hij de kloof tussen kunst en het leven van iedere  dag. Florence deelde mee in een muziekopvatting die pas in de 20ste eeuw met  o.a. Varese (musique concrete) een verdere muzikale ontwikkeling  beleefde.

Na de politieke opening van de Sovjet Unie in 1989 kwamen deze geschriften en  aantekeningen die opgeslagen waren in de Academie voor Wetenschappen in St.  Petersburg in het openbaar.

Artistieke verwerking
In april 1995 heeft een artistieke expeditie de sporen van Langsdorff gevolgd.  Verschillende kunstenaars uit diverse disciplines hebben de geografische, ethnografische,  ecologische, politieke, sociale en culturele veranderingen in Brazilë gedurende  de afgelopen 166 jaar met eigen middelen verwerkt.
 

2. Over de muziek

Deel 1: Photos


Photos is een interpretatie van de notatie van Florence in een directe  of vrije muzikale taal. Dat wil zeggen, zijn partituurschetsen en verhalen vormden  o.a. het uitgangsmateriaal voor de compositie. Enerzijds konden de beschrijvende  teksten van Florence, zoals bijvoorbeeld de vogelbeschrijvingen, met overeenkomstige
vogelgeluiden worden uitgebeeld. Anderzijds konden de partituren als basis worden  gebruikt waarbij bijvoorbeeld het toonhoogteverloop een parameter voor de compositie  vormde. Het compositiedeel Photos is geen bewerking van Hercule  Florences ideeën over klank.
Photos probeert de gedachtenwereld van de ontdekker te interpreteren,  te verduidelijken, verder te ontwikkelen met een eigen muzikaliteit.

Deel 2: Phönix


In Phönix werden geluidsopnamen, die ik tussen 1987 en 1994  in Zuid-Amerika heb gemaakt, compositorisch verbonden met de nieuwe, akoestische  indrukken opgenomen tijdens de 1995 expeditie. Het was interessant om te zien  in hoeverre de tekstklanken van Florence afweken van de dagelijkse  geluiden van nu. De akoestische uitingen van het verleden en heden maakten het  mogelijk de braziliaanse cultuur en maatschappij d.m.v. muzikale middelen te  ervaren en te laten horen.

De soundscape Zoophonia is een luisterspiegel, een electro-akoestische,  fotografische reis door de tijd.

Zoophonia kan op twee manieren uitgevoerd worden. Als audio-installatie  met de Green Room en als tape-concert waarbij de luidsprekers in  het landschap worden geintegreerd.

a. Schriftelijk materiaal:

Partituren en geschriften van en over Florence
1. Recherches sur la voix des animaux ou essai dun nouveau sujet
detudes offert aux amis de la nature, Tipogragrafia de R.Orgier,
Rio de Janeiro, 1831
2. Zoophonia, Memoria escripta em Francez Pelo Sr. Hercules Florence
no anno de 1829, Alfredo dEscragnolle Taunay, Instituto Historico
e Geográfico Brasileiro, Rio de Janeiro, 1877
3. A Zoophonia de Hercule Florence, Jacques Vielliard,
Editora Universitária, Cuibá-MT, 1993

b. Klankmateriaal:

1. Soundscapes, Brasileiras 1-5, Juan Dalgas Frisch, 5 CDs
2. Vogels van Zuid-Amerika, Bariloche, prive-opnamen
3. Canto de las Aves, Roberto Straneck, 1 mc. en boek
4. Tierstimmen, H.J.Eickhoff

3. De Green Room

Probleemstelling

Na de expeditie van april 1995 was het duidelijk dat mijn compositie Zoophonia  een onderdeel zou worden van een grote tentoonstelling in het Modern Art Museum  van Sao Paulo (MASP) en deze wijze van presentatie sloot bij voorbaat een conventioneel  luidspreker-concert uit. Daarom was het nodig een audio-visuele  vorm te creëren welke de waarneming van de bezoekers stimuleert en tevens  twee onafhankelijke symbiotische ruimten zou scheppen voor de delen Photos  en Phönix van Zoophonia.


Realisatie-visualisatie

Zoophonias GREEN ROOM

1995

T.M.Welling

 

De Green Room, het Engelse begrip voor een kleine kamer waar acteurs  en actrices zich bevinden tijdens een voorstelling als ze niet op het toneel  nodig zijn, neemt een centrale plaats in binnen de audio- installatie Zoophonia.

De Green Room is een in het midden van de tentoonstellingsruimte  hangende groen fluwelen klanklichtzuil met een doorsnede van 1,5  meter en minimaal 4 meter hoog (afbeelding 1). Bij het betreden en verlaten  van deze buis wordt een lichtlijn van twee fotocellen onderbroken waardoor het  compositiedeel Photos hoorbaar wordt gemaakt.
De bezoeker van de Green Room bevindt zich in een fel, groen en  warme licht. Photos wordt akoestisch afgeschermd in een diffuse  ruimteakoestiek uitgezonden. Hier zijn de vogels en dieren die Hercule Florence  in zijn Zoophonia beschreef de artiesten. De Green Room  is de tijdtunnel naar Florence en de wereld tijdens zijn expeditie. Van buiten  gezien torent de Green Room omhoog als een zwevende boomstamstronk  die het plafond en de vloer niet raakt.
Het compositiedeel Phönix is te horen d.m.v. in de tentoonstellings-ruimte  geplaatste purperrode luidsprekers. In deze ruimte is het licht niet fel. Alleen  de luidsprekers worden omgeven door kunstlicht. De ruimte-akoestiek van Phönix  heeft, in tegenstelling tot Photos, een duidelijk gescheiden stereobeeld.

De Green Room is een ruimte in een ruimte in een ruimte. Een verhaal  uit het verleden in de wereld van Brazilië van 1995. Een klanklichtdroom  omgeven door de akoestische landschappen van het heden. Twee tijdslagen worden  geschetst welke de bezoeker gescheiden of met elkaar verbonden kan ervaren en  waarnemen.

De Green Room wordt gemaakt i.s.m. Michael Fahres en James Rubery.

Michael Fahres, 4.8.1999

4.Beknopte informatie over Zoophonia

Tussen 1822 en 1829 werd in Brazilië de beroemde Langsdorff  expeditie gehouden. In opdracht van de Russische Tsaar Alexander de 1ste ging  de Duitse Baron Georg Heinrich von Langsdorff het achterland van Brazilië  tot aan de Amazone onderzoeken. Hij werd vergezeld door wetenschappers en kunstenaars  uit Rusland, Frankrijk en Duitsland.

Tussen 2 en 24 april 1995 volgde een groep Russische, Zuidamerikaanse en Duitse  wetenschappers en kunstenaars op uitnodiging van het Goethe Institut Sao Paulo,  na 166 jaar de sporen van Langsdorffs expeditie.

Met het materiaal van deze twee expedities (o.a. schetsen, geschriften, schilderijen,  tekeningen, fotos, video en muziek) werd een tentoonstelling georganiseerd  welke het culturele programma van de Duitse industriebeurs FEBRAL in Sao Paulo,  Brazilië opende.
Deze tentoonstelling werd gehouden van 26.11.1995 tot 20.01.1996 in het MASP.  (Modern Art Museum Sao Paulo)

Michael Fahres, een Duitse componist die al meer dan twintig jaar in Nederland  woont en werkt, was op deze expeditie de geluidsontdekker en hij maakte over  de expeditie de soundscape Zoophonia.

Om de compositie Zoophonia een optimale belevingswereld te bieden  is de speciale installatie Green Room door de Nederlandse kunstenaar  T.M.Welling ontworpen welke het de bezoekers mogelijk maakt de akoestische uitingen  van het verleden en heden van de braziliaanse cultuur en maatschappij gedurende  de laatste 166 jaar te ervaren.

De compositie Zoophonia werd financieel ondersteund door het Goethe  Institut Sao Paulo en het Fonds voor de Scheppende Toonkunst in Amsterdam.

De Langsdorff expeditie 1995 was een zeer groot door het Goethe  Institut in Sao Paulo georganiseerd project. Zij gaven ook een katalogus uit.  Verder is een CD verschenen.

< terug
 

zoop02
zoop02
[Michael Fahres] [works] [video_installations] [projects] [discography] [biography] [contact] [print_info] [news] [special_thanks] [einladung] [invitation] [uitnodiging]